Bewoners van ReVa Groen en Duurzaam Cultuur, Sport en Religie Zorg, Hulp en Welzijn Veiligheid en Verkeer Wonen, Leren en Werken Gemeente en Politiek Geschiedenis van ReVa

Copernicus’ wakend oog

Daar waar we tegenwoordig moeten uitkijken voor het drukke stadsverkeer, was het  vroeger nog een oase van rust: het Copernicusplein, vernoemd naar de Poolse arts, wiskundige en astronoom Nicolaas Copernicus (1473-1543).

Rand van de stad

In de periode 1905 tot 1910 worden de winkels en huizen rond dit plein, dat dan nog aan de rand van Den Haag ligt, gebouwd. Iets verderop, voorbij de Fahrenheitstraat, is de stad nog onbebouwd. De royale panden zijn veelal voorzien van fraaie ornamentiek. De eerste winkels die zich rond het plein vestigen, zijn onder andere Blonk’s vleeschhandel op nr. 10, een filiaal van de landelijk opererende keten E. Noack in fijne vleeschwaren en conserven op nr. 9, drogisterij ‘De gekroonde valk’ op nr. 16, en op nr. 12 de Valkenboschboekhandel van M. de Hartogh.

Vleeschhouwerij Blonk
Vleeschhouwer G. Blonk, Copernicusplein 1. Foto: A.M.A. Susan, Collectie HGA

Gevers Deynoot

Midden op het plein wordt een plantsoen aangelegd en een monument geplaatst. Het is ter ere van Jonkheer Mr. Dirk Rudolph Gevers Deynoot (1807-1877), medeoprichter van de Hollandsche Maatschappij van Landbouw, een organisatie ter bevordering van de bloei en het behartigen van de belangen van o.a. akker- en tuinbouw, veeteelt, zuivelbereiding en bloemteelt in Noord- en Zuid-Holland. Het kunstwerk stond eerder op de hoek Oude Haagweg/Gevers Deynootstraat (vanaf 1967 Buitentuinen). Gevers Deynoot had daar tot zijn dood gewoond op de buitenplaats Rusthoek. Het monument stond daar op particulier terrein, was slecht onderhouden en in verval geraakt. De familie bood het daarop aan de gemeenteraad van Den Haag aan, met het verzoek het op het Copernicusplein te plaatsen.

Ontmanteling Gevers Monument
Ontmanteling Gevers Monument in 1928 – Collectie HGA

Terug naar Loosduinen

Hoewel vanuit de gemeenteraad het idee wordt geopperd om het monument te plaatsen op de hoek Fahrenheitstraat/Loosduinseweg, wordt uiteindelijk toch de wens van de familie gerespecteerd. Het monument wordt op zijn nieuwe plek zonder ceremonieel in gebruik genomen. Op deze nieuwe locatie is het monument echter ook geen lang leven beschoren. Plantsoen en zuil moeten plaatsmaken voor het toenemende verkeer. In 1928 wordt het monument dan ook ontmanteld en gaat het weer terug naar Loosduinen, maar nu naar het Burgemeester Françoisplein. Tot op de dag van vandaag is het daar te bewonderen.

Buste Copernicus

Hoewel Copernicus dan wel niet prominent op het plein staat, houdt hij er toch een wakend oog op. Zijn levensgrote buste staat voor zeer lange tijd op een scheidingsmuur van de balkons van de dan nog zeer rijkversierde huizen aan Copernicusplein 9 en 10.
In tegenstelling tot het zuil-monument wordt de buste van Copernicus wel feestelijk onthuld. Op 14 juli 1908 verzamelen zich enkele honderden buurtgenoten en wordt het beeld onder muzikale omlijsting van een zevenmans orkest vrijgegeven. In maart 1965 maakt fotograaf Walter de Maar, werkzaam voor de krant Het Vaderland, een serie foto’s van beelden ‘op hoogte’. Ook de buste op het Copernicusplein wordt hier op de gevoelige plaat vastgelegd. Anno 2021 is het Copernicusplein alweer jaren ontdaan van deze buste.

Buste van Copernicus
Buste van Copernicus op Copernicusplein 9 en 10. Foto maart 1965, Het Vaderland, maker Walter de Maar.

Weet u wat er met het beeld gebeurd is?

Of wilt u ons archiefteam komen versterken?

Mail ons dan: weimarchief@gmail.com.

Tekst: Weimarchief
Foto’s: Haags Gemeentearchief